Montirane afere

: Dženana Karup Druško

Da je, kao što nije, Mirsad Kebo odgovoran političar i javna ličnost, koji želi (kako to ponavlja) da se osude ratni zločinci, onda bi se potrudio da to tako i bude, dostavljajući validnu dokumentaciju (ukoliko je ima) nadležnim institucijama i čekajući njihovu ocjenu. Ovako, napravio je aferu nosajući okolo dokumente iz – sudske arhive. Donosimo dio haške dokumentacije (iz više od 3.000 dokumenata) koja govori o činjenicama utvrđenim u sudskim procesima o odredu El Mudžahid u BiH
 U maju 1992. u selo Mehuriće kod Travnika došla je grupa mudžahedina iz inostranstva. Komandant Patriotske lige organizovao im je smještaj na drugom spratu osnovne škole. U istoj zgradi bili su smješteni i vojnici koji su kasnije ušli u sastav 306. brigade Armije RBiH. Krajem 1992. ili početkom 1993. mudžahedini iz inostranstva preselili su se u napuštene kuće na lokaciji zvanoj Poljanice, udaljenoj nekoliko stotina metara od osnovne škole u Mehurićima. Potkraj 1992. mladi Muslimani sa tog područja počeli su da pristupaju mudžahedinima iz inostranstva. Domaći borci prolazili su vojnu obuku i učestvovali u borbenim dejstvima. Dobivali su i vjersku poduku. Odlukom Rasima Delića, komandanta ARBIH, od 3. avgusta 1993, formiran je odred s nazivom El Mudžahid.

Nakon vojne operacije u Vozućkom džepu, pod nazivom “Operacija proljeće II”, koja je izvedena 21. jula 1995. godine, mudžahedini su zarobili 12 pripadnika Vojske Republike Srpske, uključujući jednog ljekara i medicinskog tehničara, i zatočili ih u jednoj dvokatnici u Livadama tokom dva sljedeća dana. Tih 12 zatočenika u pritvoru su držali pripadnici odreda El Mudžahid. U dva navrata 21. jula 1995. jedan od mudžahedina je u zatočeničku prostoriju donio odrubljene glavu iz kojih je liptala krv. Te dvije odrubljene glave bile su glave Momira Mitrovića i Predraga Kneževića. Lišili su ih života pripadnici odreda El Mudžahid. Između 21. i 23. jula 1995. pripadnici odreda El Mudžahid vezali su 12 zatočenih iz VRS-a u neugodnim položajima i izvrgli ih različitim oblicima zlostavljanja.

Jedanaestog septembra 1995, nakon što je Vozuća pala u ruke ARBiH jedinice 328. brdske brigade ARBiH zarobile su približno 60 osoba, uglavnom vojnika VRS-a i nešto civila među kojima i tri žene. U halu, u kojoj su zatočenike čuvali vojnici Armije BiH u jednom trenutku je upalo 20 naoružanih mudžahedina i pod prijetnjom oružjem otelo zatočenike od vojnika Armije RBiH. Zatočenici su u dva kamiona prebačeni do logora Kamenica.

U logoru Kamenica neki zatočenici su bili zatvoreni na dva sprata jedne napuštene kuće. Iz posrednih dokaza, uključujući i dokaze dobivene ekshumacijom, slijedi da su ta 52 zatočenika na kraju ubijeni. Svih 52 muškaraca Srba, namjerno su lišili života pripadnici odreda El Mudžahid u logoru Kamenica, u periodu od 11. septembra 1995. do 14. decembra 1995. U zatočeništvu su pripadnici odreda El Mudžahid te zatočenike tukli, podvrgavali ih elektrošokovima pomoću žica spojenih na automobilski akumulator, gazili ih i udarali lopatama, gvozdenim šipkama i policijskim palicama. Vojna policija 3. korpusa ARBiH je zatočenike 29. septembra 1995. premjestila u zatvor u Zenici.

U jednom od dokumenata Uprave bezbjednosti Generalštaba ARBiH, koji je 22. jula 1995. poslat na komandno mjesto Kakanj, stajalo je sljedeće: “Likvidirano je 50 agresorskih vojnika, a zarobljeno ih je oko 40, među kojima su dva doktora i jedna medicinska sestra. Sve zarobljene agresorske vojnike drže pripadnici odreda El Mudžahid i za sada nikome ne dozvoljavaju pristup ovim zarobljenicima.”

Odjeljenje službe bezbjednosti 3. korpusa 23. jula 1995. podnijelo je izvještaj Upravi bezbjednosti Generalštaba ARBiH u vezi s razgovorima koji su obavljeni sa zatočenim pripadnicima VRS-a u Livadama. U tom izvještaju se iznose lični podaci zatočenih i kaže se da odred El Mudžahid “ne dozvoljava preuzimanje ovih agresorskih vojnika”. Izvještaj 3. korpusa od 25. jula 1995, koji je sadržavao detaljne razgovore sa zatočenim pripadnicima VRS-a, poslat je Upravi bezbjednosti Generalštaba ARBiH.

Već krajem 1993. godine, Armiji RBiH je bila dobro poznata činjenica da je odred El Mudžahid bio neprekidno u vezi sa stranim entitetima. Te godine je pomoćnik komandanta 3. korpusa za bezbjednost izvijestio Komandu korpusa o sljedećem: “U kontaktu sa saradnikom došli smo do fotokopije pisama koja su upućena u Saudijsku Arabiju na ime Ebu Ahmeda i Ebu Džasira. U pismu upućenom u Saudijsku Arabiju izvjesni Imad, ’borac’ jedinice El Mudžahid, obavještava Ebu Ahmeda i Ebu Džasira o stanju u Republici BiH… Cijenimo da se radi o licima koja su pod direktnim patronatom neke strane obavještajne službe, te da im je cilj slabljenje odbrambene moći Armije RBiH, kao i stvaranje razdora među Muslimanima na području Srednje Bosne.”

Svih 52 muškaraca Srba, namjerno su lišili života
pripadnici odreda El Mudžahid u logoru Kamenica,
u periodu od 11. septembra 1995. do 14. decembra 1995.
Odred El Mudžahd je dobijao finansijska sredstva i pomoć od više organizacija i pojedinaca iz islamskog svijeta, među kojima su bile jedna organizacija iz Kuvajta, zatim Islamski balkanski centar Al-Haramain i Benevolence International Foundation. Islamski kulturni institut u Milanu pružao je logističku podršku Odredu, a šejh Šaban je igrao ključnu ulogu u regrutovanju pripadnika Odreda iz inostranstva i provjeravanju njihovih preporuka.
Strani mudžahedini u Zenicu i Travnik počeli su pristizati tokom 1992. godine, tačnije u drugoj polovici 1992. U to vrijeme granice RBiH bile su pod kontrolom, bilo organa Republike Srpske, bilo organa HVO-a. Zbog toga je legalnim vlastima RBiH bilo vrlo teško kontrolisati ulazak i kretanje stranaca po teritoriji RBiH. Strani mudžahedini su u BiH stizali iz Republike Hrvatske i iz Hercegovine, gdje je HVO uspostavio svoju vlast. Vrlo često su stizali kao pripadnici humanitarnih organizacija i nisu se prijavljivali organima vlasti RBiH. Većina stranih mudžahedina stizala je iz sjevernoafričkih zemalja ili s Bliskog, pa i Dalekog istoka, konkretno iz Afganistana, Alžira, Egipta, Irana, Jemena, Katara, Pakistana, Saudijske Arabije, Tunisa i Turske. Među njima je bio i nepoznati broj osoba iz evropskih zemalja.

                                                                                                 *  *  *

Nisu ovo podaci iz dokumentacije koju zadnjih mjeseci Mirsad Kebo nosa okolo, senzacionalno o njoj govoreći svim zainteresiranim medijima, a ni dokumenti koje je poslao Tužiteljstvu BiH, kao ni glavnom tužitelju Haškog tribunala Sergeu Brammertzu. Jednostavno, radi se o činjenicama koje je Haški tribunal utvrdio u predmetima Rasim Delić (prvostepena presuda izrečena 15. septembra 2008. godine) i Hadžihasanović i Kubura (prvostepena presuda izrečena 15. marta 2006. godine). Uz to Sud BiH je osudio Abdulathima Maktoufa zbog zločina nad civilima počinjenim u Travniku 1993. godine, odnosno jer je “pomagao Abu Džaferu i drugim pripadnicima odreda El Mudžahid u otmici civila hrvatske nacionalnosti u Travniku 1993. godine koji su potom prebačeni u kamp u Orašcu gdje su zlostavljani."

Ekskluzivno iz – sudske arhive

U žalbenom postupku Hadžihasanović, kao komandant 3. korpusa je oslobođen optužbi da su imali kontrolu nad odredom El Mudžahid, dok je Rasim Delić osuđen na tri godine jer je dokazano da je imao efektivnu i formalnu kontrolu nad Odredom u periodu juli, avgust, septembar 1995. Pri tome, utvrđujući komandnu odgovornost Rasima Delića vijeće nije konstatiralo ni u jednom momentu da je zločin počinjen nad srpskim zarobljenicima bio planiran. U Žalbenoj presudi Hadžihasanoviću vijeće je zaključilo da je “Odred u sistemu djelovao samostalno i bez ingerencija ARBiH”.

Mirsad Kebo
Činjenice u Haškom tribunalu su utvrđene na osnovu više od 3.000 dokumenata koje su istražitelji prikupili, tužitelji obradili, a sudsko vijeće na osnovu njih utvrdilo činjenice. Pa i one o Vozući. Među tim dokumentima su i dokazi da su ratni zločini počinjeni u bazama mudžahedina (i mučenja i ubistva zarobljenih vojnika Vojske Republike Srpske na Vozući), a o čemu su mediji u Sarajevu, pogotovo Slobodna Bosna i Dani, objavili bezbroj tekstova. Tako da teško da se može reći da je “otkrivanje” tih dokumenata “jedna od najvećih afera”, kako Kebo tvrdi, i zbog čega kaže “trpi razne pritiske u Sarajevu, dobija dosta prijetnji, uglavnom pisanih i preko posrednika i to od onih koji su obuhvaćeni dokaznim materijalom koji je predao Tužiteljstvu BiH”. Zanimljivo da se, za razliku od njegovih tvrdnji, u haškoj dokumentaciji  nigdje ne spominje da je policija imala ikakvu nadležnost nad Odredom. Svako zainteresiran za te dokaze i dokumente može do njih doći na stranici Haškog tribunala, pogotovo oni koji su sa ovim sudom proteklih godina bliže surađivali. A i sam Kebo u jednom trenutku je priznao da se radi o haškim dokumentima koje je dobio od “povjerljivog izvora”.

Upravo stoga čini se smješnim Kebino pozivanje na pripadnike ARBiH od kojih je, navodno, dobio pismo o “stravičnim zločinima” nad Srbima. Koji su detaljno opisani u navedenim haškim presudama. No, s obzirom da ti dokumenti niti su tajni, niti su neka nepoznanica, bez obzira koliko Kebo tvrdio kako on to prvi otkriva– što je naravno daleko od istine, pitanje je šta je “ekskluzivno” u “otkrivanju” sudske dokumentacije javno dostupne, osim medijskog spektakla koji je Kebo napravio. Ali, i problema koje je svojim istupima uzrokovao (blokada rada državnog parlamenta).

Operacija Vranduk

U haškom tribunalu uz dokumente, na koje se poziva Kebo, a koji su obrađeni u presudama Deliću, Hadžihasanovići i Kuburi, postoji, recimo, i bilten od 12. marta 1995. u kome je Služba vojne bezbjednosti 3. korpusa ARBiH objavila “poziv na akciju”: “Imajući u vidu da pojedini pripadnici odreda El Mudžahid sve češće izazivaju razne incidente, i da zbog toga izazivaju negodovanje građana na ovom području, Služba vojne bezbjednosti 3. korpusa predlaže da se i od viših nadležnih organa preduzmu mjere na suzbijanju ovakvih i sličnih slučajeva.”

Pomoćnik komandanta 3. korpusa za bezbjednost: “U pismu upućenom u Saudijsku Arabiju izvjesni Imad, ’borac’ jedinice El Mudžahid, obavještava Ebu Ahmeda i Ebu Džasira o stanju u Republici BiH… Cijenimo da se radi o licima koja su pod direktnim patronatom neke strane obavještajne službe, te da im je cilj slabljenje odbrambene moći Armije RBiH, kao i stvaranje razdora među Muslimanima na području Srednje Bosne”
 U biltenu od 15. aprila 1995. izvještava se o “neprihvatljivim aktivnostima” Odreda El Mudažid na sljedeći način: “Njihova aktivnost se sve više ispoljava u nastojanjima da mještanima Zenice i okolnih naselja nametnu šerijatski stil življenja. Sve su učestalije prijave građana koji se žale na ponašanje pripadnika odreda El Mudžahid, žaleći se na njihovo nasilno useljavanje u kuće i stanove, te na presretanje i fizičko maltretiranje mladih na ulicama kojima ’objašnjavaju’ da je ovo Alahova zemlja i da njihovo ponašanje ’nije u duhu sa šerijatskim propisima’ i sl. U javnosti je već poznato da su pripadnici ovog odreda u selu Ćurići, opština Zavidovići, potpuno porušili pravoslavno groblje…”

Uslijedila je operacija Vranduk kojom je u proljeće 1995. odred El Mudžahid stavljen pod kontraobavještajne mjere, koje su provodili i ARBiH i civilni organi vlasti RBiH, a u cilju “praćenja i preventivnog djelovanja na predupređenju određenih situacija koje mogu bitnije uticati na narušavanje bezbjednosno-političke situacije na ovom području”. Plan ove operacije, koja je dobila šifrovani naziv Vranduk, imao je za cilj “preduzimanje mjera i radnji na dokumentovanju i presjecanju subverzivne i druge protiv-ustavne i protiv-zakonske djelatnosti jednog broja pripadnika odreda El Mudžahid i njihovih veza”.

U slučaju da te mjere i postupci ne budu uspješni, bilo je predviđeno da se Odred rasformira. Prema iskazu jednog haškog svjedoka operaciju Vranduk odobrili su Rasim Delić i Bakir Alispahić, tadašnji ministar MUP-a u sklopu koga je djelovala i služba državne bezbjednosti čiji su pripadnici učestovali u operaciji Vranduk.

Fikret Muslimović
U telefaks poruci od 16. decembra 1995. godine, koju je presrela Armija RBiH tokom operacije Vranduk, jedan pripadnik odreda El Mudžahid okolnosti u kojima je raspušten Odred opisuje  sljedećim riječima: “Armija nam je rekla da se razoružamo i da odemo do 07.01.1996. Sastanak savjeta (šure) je bio jučer, odlučeno je da se razriješi. Armija je danas spriječila da napadnemo Žepče zbog osvete. Mi smo ovdje završili i ne želimo biti u zatvoru kao što su Arapi u Pakistanu. Svi se vraćamo u London sada.”

Izvještaj, odnosno, operacija Vranduk je završila kao što je i počela – strogo povjerljivo. Nažalost, dokazi prikupljeni nikad nisu iskorišteni da se procesuiraju pripadnici odreda El Mudžahid koji su počinili ratne zločine, pogotovo ne oni koji su pred tv kamerama nosali, uz pobjedničke pokliče, odsječene glave nesretnih žrtava, što u svakom normalnom čovjeku izaziva gnušanje, ali i traži da se te osobe nađu pred licem pravde, jer opravdanja za tako monstruozne zločine nema.

No, zanimljivo je da je jedan od svjedoka Haškog trbunala, koji je govorio o operaciji Vranduk (za koju je znao, nije učestovao) bivši pripadnik Službe vojne bezbjednosti u službu je primljen nakon razgovora od 20. avgusta 1992. na kome su sa njim razgovarali Fikret Muslimović, Jusuf Jašarević i Mirsad Kebo!? (O čemu je u svom izvještaju nedavno pisao slovenački institut Ifimes) Tako da je teško povjerovati da Kebo (u to vrijeme visoki funkcioner SDA koji se očito pitao i za Vojnu bezbjednost) nije sve do sad znao šta je radio El Mudžahid, jer su izvještaji o tome stizali u Upravu vojne bezbjednosti (što potvrđuju dokumenti u Haškom tribunalu). Pitanje je zašto je tada ćutao? Odnosno, zašto danas od toga pravi spektakl i senzaciju?

Tužiteljstvo BiH ima blisku suradnju s Haškim tribunalom i dovoljno je da upute zahtjev i dobiju svu dokumentaciju o odredu El Mudžahidu, odnosno procesuiraju odgovorne. Zašto to do sad nisu uradili, odgovor je vjerovatno isti kao i na pitanje koje je nedavno novinarka Federalne televizije postavila predsjedniku Visokog sudskog i tužiteljskog vijeća, Milanu Tegeltiji: zašto Tužiteljstvo BiH nema velikih istraga i hapšenja u Republici Srpskoj? Svođenje istraga ratnih zločina na pojedinačne slučajeve, udarce, šamare…, nije ništa drugo do dokaz nesposobnosti (da ne kažemo nečeg drugog) tužitelja da pokrenu ozbiljne istrage o ratnim zločincima koje neće završiti njihovim puštanjem na slobodu već osuđujućim presudama.

A nažalost dok je to tako pojedinci, kao što je Mirsad Kebo, moći će praviti ličnu promociju i spektakle za “one druge” zloupotrebljavajući ratne zločine u političke i sitnosopstveničke interese. No, zbog afere koju je izazvao Mirsad Kebo optužujući (čak i prije otvaranja istrage) pojedince došlo je do blokade rada državnog parlamenta i oštrih izjava o odgovornosti pojedinaca za ratne zločine od strane zastupnika SND-a.

Ironija je, naravno, da je taj isti Parlament (odnosno zastupnici SNSD-a iz RS-a koji su tada bili većina) kad im je na dnevnom redu došlo pitanje Gorana Zubca, direktora SIPA-e (kadar SNSD-a), koji je optužen i protiv koga se vodi sudski proces (doduše za potpuno drugo djelo) zdušno stao u njegovu zaštitu tvrdeći da se radi o političkoj montaži. Zubac nije smjenjen, do podne sjedi u fotelji direktora, od podne na optuženičkoj klupi (u dane ročišta) i to je normalno, kao što je normalno da se traži skidanje glave nekome protiv koga istraga nije ni otvorena. Pravna nesigurnost je vrlo opasna, kako za obične građane, tako možda još i više zbog afera kao što je Kebina ili one u kojima se ozbiljni slučajevi pokušavaju prikazati kao “montirani”, a u kojima učestvuju (da ne kažemo da ih pokreću) i određeni mediji koji ne rade u općedruštvenom već u interesu svojih šefova.

Nažalost, upravo Zubac je neko ko je uveo novu praksu u istragama i iz čijeg vremena direktorovanja će ostati upamćeni prvi slučajevi zloupotreba predmeta ratnih zločina u političke svrhe. Dovoljno je podsjetiti na hapšenje Šemsudina Mehmedovića, bez znanja Tužiteljstva BiH i bez dovoljno dokaza, kao i stavljanje u taj predmet Amira Ahmića zbog “sumnji” i želja određenih istražitelja (kao i onih koji imaju uticaj na njih), koji je godinama oficir za vezu s Haškim tribunalom. Tu je i predmet protiv Himze Selimovića za zločine počinjene nad Srbima u vrijeme opsade Goražda. Ironija je da MUP RS-a, koji godinama u kontinuitetu, radi na prikupljanju dokaza o ratnim zločinima (puno prije nego što je SIPA i formirana) nikad nije naišao na neki dokaz protiv njega, kao ni protiv Ahmića, a onda je SIPA “preko noći” našla i svjedoke i dokaze. Koliko su u pravu pokazat će krajnji ishod ovih “slučajeva”.

Izvještaj, odnosno, operacija Vranduk je završila kao što je i počela – strogo povjerljivo. Nažalost, dokazi prikupljeni nikad nisu iskorišteni da se procesuiraju pripadnici odreda El Mudžahid koji su počinili ratne zločine, pogotovo ne oni koji su pred tv kamerama nosali, uz pobjedničke pokliče, odsječene glave nesretnih žrtava.
Da je, kao što nije, Mirsad Kebo odgovoran političar i javna ličnost, koji želi (kako to ponavlja) da se osude ratni zločinci, onda bi se potrudio da to tako i bude, dostavljajući validnu dokumentaciju (ukoliko je ima) nadležnim institucijama i čekajući njihovu ocjenu da li ima elemenata za otvaranje istrage ili ne, pa tek onda reagirao i kritikovao. Ovako izvlačenjem pojedinih imena koja eksponira i povlači po medijima, uz druge koji su bili odgovorni a koje ni ne spominje (treba pogledati malo bolje tu dokumentaciju), Kebo je nanio puno više štete nego koristi eventualnoj istrazi, a i kompletnom društvu čije rane još uvijek nisu zarasle od onoga što se dešavalo u ratu, a zabijanje noža u njih i novo puštanje krvi, sigurno neće pomoći, već će samo doprinjeti dubljim podjelama i novim mržnjama.
-->

Komentari

Obavezna polja su markirana*

Povezani tekstovi