Nestranačko posmatranje izbora i demokratsko hvatanje za vratove

Politička kultura i(li) politika straha

Piše: Ljupko Mišeljić      10.10.2016

Upoređivanjem izvještaja o neregularnostima za opšte izbore 2014. i lokalne izbore 2016. godine ne mogu se uočiti bitnije razlike u prekršajima Izbornog zakona, tek u pojedinim slučajevima lokalni izbori su “prljaviji”. Zajedničko im je i to što se rezultati izbora ponavljaju stabilnim glasovima, političkom korupcijom i političkim strahom
Dok se čeka odluka Centralne izborne komisije o poništavanju izbora i zakazivanju novih u Stocu, glasački materijal iz Srebrenice je u Sarajevu, gdje će se u ponedjeljak (10.10.2016.) ponovo prebrojavati. Paralelno s tim na političkoj sceni eskaliraju nove podjele, sukobi, postizborne svađe, prijeteće poruke i najavljivanje protesta. Uz toliko događaja ko bi se još bavio i neregularnostima izbora?!

Priče o neregularnostima

Pored poruka i prijetnji Grujičiću i Durakoviću, stolačkog incidenta i hospitalizovanja Marija Raguža, bijeljinske neizvjesnosti između Mićića i Maksimovića, u medijskom prostoru ne postoji mjesto za bitnije priče o neregularnostima. Jasno je da se ove prepirke upravo i dešavaju s presumpcijom da je protukandidat “pokrao” glasove. Međutim, paradoksalno je (ukoliko ne važi pitanje koga ovo još može iznenaditi) da medijske kuće već danima prelamaju stranice u kojima, ili analiziraju ko su pobjednici, ili prenose vatru sukobljenih, bez ozbiljnijeg istraživanja, podataka ili dokaza o izbornim nepravilnostima.

Koalicija za nestranačko posmatranje izbora Pod lupom, odnosno njenih 2.500 posmatrača raspoređenih u 60 mobilnih timova na 920 biračkih mjesta, i članovi/ce 142 lokalne izborne komisije na 2.700 biračkih mjesta, tokom izbornog dana i noći izvijestilo je o 173 teške povrede Izbornog zakona.
Znajući da su manipulacije i incidenti tokom izbornog dana samo kulminacija onog unaprijed dogovorenog, Koalicija je, kaže Jovanović, “pratila preko 400 događaja političkih subjekata”. I uočila 142 slučaja preuranjene kampanje u 53 opštine, trgovinu biračkim mjestima u 18 opština, i pritisak na birače u 13 opština

“Uočena su 22 slučaja porodičnog glasanja i zloupotrebe pomoći pri glasanju, 12 slučajeva pokušaja iznošenja listića, te čak 33 slučaja otvorenog nagovaranja na glasanje zastrašivanjem ili vršenja pritiska na glasače. Tokom prebrojavanja glasova posmatrači su prijavili sedam slučajeva dopisivanja prilikom brojanja, 28 neslaganja u testu tačnosti za izbor prvog čovjeka opštine/grada i 23 za skupštine opština”, navodi se u preliminarnom izvještaju Koalicije.

Osam ili devet fotokopiranih listića pojavilo se na biračkom mjestu u Istočnoj Ilidži. U dva slučaja prebrojavanja glasova, u Čeliću i Gradačcu, na incident je reagovala i policija...

Iz Koalicije su naveli i da su “osim nasilja u Stocu, zabilježeni slučajevi nasrtaja na članove biračkog odbora u Pelagićevu, predsjednicu biračkog odbora u Prozor-Rami, dva slučaja fizičkog nasilja između birača u Ilijašu i Visokom, kao i otvorene prijetnje posmatračima Koalicije”.

Glasanje birača koji nisu na spiskovima

Proglašavanje nevažećih listića mimo zakonskih propisa desilo se na 102 biračka mjesta, na 34 izborni materijal pogrešno je pakovan, glasanje bez važećih dokumenata desilo se na 236 biračkih mjesta, dok je izborni materijal nedostajao na 205. Najviše prekršaja odnosi se na pokušaje glasanja birača koji nisu na Centralnom biračkom spisku, kojih je najmanje jedan, a najviše pet bilo na čak 2.069 biračkih mjesta. Odmah zatim je porodično glasanje, a najmanje jedan takav slučaj zabilježen je na 1.919 biračkih mjesta...
 
CIK - Centralna Izborna Komisija


Koalicija Pod lupom pratila je i opšte izbore 2014. godine i tada je Centralnoj izbornoj komisiji poslala 20 preporuka, i u okviru njih dala 28 rješenja. Od toga je usvojeno 12 preporuka djelimično i samo četiri kroz izborna pravila. Dario Jovanović, direktor Koalicije, kaže: “Mi smo 2014. godine poslali četiri preporuke, za koje smatramo da su suštinski važne kako bi se spriječile izborne manipulacije. Prva preporuka odnosi se na imenovanje nestranačkih predsjednika biračkih odbora, druga na skraćivanje visine glasačke kabine za 20 cm, zatim objavljivanje imena članova biračkih odbora 30 dana prije izbora, i providne glasačke kutije. Nijedna od ovih preporuka, kao što ste mogli i vidjeti, nije usvojena.”

Znajući da su manipulacije i incidenti tokom izbornog dana samo kulminacija onog unaprijed dogovorenog, Koalicija je, kaže Jovanović, “pratila preko 400 događaja političkih subjekata”. I uočila 142 slučaja preuranjene kampanje u 53 opštine, trgovinu biračkim mjestima u 18 opština, i pritisak na birače u 13 opština.

“Nacionalnom retorikom propagiranja straha od drugog i drugačijeg, borbom za ekskluzivna prava jedne etnonacionalne zajednice, i političkom korupcijom koja podrazumijeva i stranačko imenovanje ljudi na pozicije i upliv u izborni proces, stvara se opšta histerija. Ona direktno utiče na činjenicu da se izborni rezultati ponavljaju”
Jovanović smatra da su osnovni uzrok sve češćih manipulacija voljom birača i neregularnosti tokom izbora neefikasna zakonska rješenja i veoma blage sankcije, koje se često i ne izriču. “Maksimalna sankcija za nepoštovanje Izbornog zakona i podzakonskih akata je 10.000 KM i izriče se veoma rijetko. Tako niska sankcija više djeluje kao motivacija političkim subjektima za kršenje Izbornog zakona, jer se strankama, pogotovo onim koje su na vlasti, isplati platiti penale u cilju što boljeg izbornog rezultata,” objašnjava Jovanović.

Opšta histerija

Upoređivanjem izvještaja Koalicije za opšte izbore 2014. i lokalne izbore 2016. godine ne mogu se uočiti bitnije razlike u neregularnostima i prekršajima Izbornog zakona, tek u pojedinim slučajevima lokalni izbori su “prljaviji”, jer je i pažnja javnosti podijeljenja na pojedinačne slučajeve, a po Jovanoviću to ne treba da čudi, baš zbog toga što se rezultati izbora ponavljaju stabilnim glasovima, političkom korupcijom i političkim strahom: “Na lokalnim izborima u BiH ove godine učestvovalo je oko 30.000 kandidata, ali i 50.000 ljudi u biračkim odborima i izbornim komisijama, te oko 50.000 stranačkih posmatrača. To bi ukupno bilo oko 130.000 ljudi koji su dio stranačkih mašinerija, što znači isto toliko stabilnih glasača. Ako znamo da je Koalicija jedina nestranački posmatrala izbore, sa 2.500 posmatrača, možemo li uopšte i govoriti o kontraravnoteži.”

Dario Jovanović
Političari shvataju izborni proces ne samo kao mogućnost manipulacije voljom birača, nego i kao idealnu priliku za zapošljavanje svojih članova i simpatizera. Kupovina glasova, uticaj na volju birača i izborne neregularnosti očiti su rezultat toga, kao i autentična slika bh. političke kulture.
S druge strane, na političku kulturu utiču u velikoj mjeri programi i retorika političkih subjekata koji, smatra Jovanović, u BiH vode politiku straha. Praćenjem lokalnih izbora, medijske predizborne kampanje i promotivnih događaja političkih stranaka, jasno je da se političari više bave pitanjima bezbjednosti i pitanjima od nacionalnih interesa, od pitanja lokalne zajednice.

“Nacionalnom retorikom propagiranja straha od drugog i drugačijeg, borbom za ekskluzivna prava jedne etnonacionalne zajednice, i političkom korupcijom koja podrazumijeva i stranačko imenovanje ljudi na pozicije i upliv u izborni proces, stvara se opšta histerija. Ona direktno utiče na činjenicu da se izborni rezultati ponavljaju. S druge strane, mi od političkih subjekata ne čujemo rješenja ni za opšte probleme, ni za probleme lokalnih zajednica. Niti šalju poruku da im je to zaista bitno”, zaključuje Jovanović.

U moru neregularnosti, skoro je 100.000 nevažećih glasačkih listića za opštinske skupštine. U Bijeljini je razlika između Miće Mićića i dr. Zlatka Maksimovića 321 glas, a 3.191 je nevažećih listića za izbor gradonačelnika. Koalicija „Bijeljina pobjeđuje“ najavila je za 11. oktobar proteste čiji je cilj ponovno organizovanje izbora.

Nevažeći listići

U drugim gradovima i opštinama nikom se ne protestuje, iako su kandidati izgubili/dobili i sa manjom razlikom, i velikim brojem nevažećih glasova. Primjerice, u Gacku je razlika između novog/starog načelnika Milana Radmilovića (Savez za Promjene), i Maksima Skola (SNSD-DNS-SP) 120 glasova, a nevažećih listića je 164. Sigurno je da protesta neće biti u Banja Luci, u kojoj, u odnosu na popis iz 2013. živi 4.500 građana manje nego što ih ima pravo glasa. Čak i da se usporedbi popisa i centralnog biračkog spiska uopšte ne pridaje značaj, bitan faktor čine nevažeći listići.

U Bijeljini je razlika između Miće Mićića i dr. Zlatka Maksimovića 321 glas, a 3.191 je nevažećih listića za izbor gradonačelnika. Koalicija „Bijeljina pobjeđuje“ najavila je za 11. oktobar proteste čiji je cilj ponovno organizovanje izbora. U drugim gradovima i opštinama nikom se ne protestuje, iako su kandidati izgubili/dobili i sa manjom razlikom, i velikim brojem nevažećih glasova
Dan nakon lokalnih izbora u BiH održana je 29. sjednica Predsjedništva BiH na kojoj su razmatrane izmjene Izbornog zakona BiH, a posebice slučaj Grada Mostara i presude Evropskog suda za ljudska prava (Sejdić-Finci, Zornić, Pilav). Nakon sjednice novinarima i novinarkama obratio se Dragan Čović, član Predsjedništva i predsjednik HDZ BiH, koji je rekao da se predmetni slučajevi moraju riješiti do kraja sljedeće godine, ali da za njih još uvijek “ne postoje konkretna rješenja niti dogovor”. Čović je istakao da će HDZ BiH predložiti istodobno održavanje lokalnih i opštih izbora: “Postoji vjerovatnoća i ako se slože, ići ćemo s inicijativom da se 2018. godine lokalni izbori održe skupa sa općim, kako ne bi imali svake dvije godine izbore, jer nas to opterećuje za naš euroatlantski put.”

Priča o istodobnom održavanju opštih i lokalnih izbora nije nova bh. javnosti, ali ni nemoguća. To bi u političkoj sceni kakva je bosanskohercegovačka, smatra Jovanović, prekinulo permanentnu političku kampanju koja za opšte izbore počinje odmah po završetku opštih, i obratno: “To nije nov prijedlog i smatram ga veoma dobrim. Tada bi bilo moguće imati period od tri godine bez kampanje, što bi ohrabrilo domaće političare da krenu u reforme, pogotovo one nepopularne, bez da dožive kolaps na izborima. Ostavilo bi im dovoljno prostora da realni programi napretka zažive.”

-->

Komentari

Obavezna polja su markirana*